TÜRK MİTOLOJİSİNDE YERALAN MOTİF VE SEMBOLLERİN MEHMET SAĞ’IN

ESERLERİNE YANSIMALARI

THE REFLECTIONS OF THE MOTIFS AND SYMBOLS

IN TURKISH MYTHOLOGY TO THE WORKS OF MEHMET SAG

Yrd. Doç. Dr. Gonca Yayan

ORCID ID:

Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Güzel Sanatlar Bölümü Ali Ayhan Güneysu

ORCID ID:

Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Yüksek Lisans Öğrencisi

Öz

Toplumların geçmişini oluşturan mitler, efsaneler, metinler, inanç sistemleri, sosyal yaşam biçimi ve somut olmayan k(lt(rel değerlerinin hepsi o toplumun evrende-ki izini ve konumunu ortaya koyan imgelerdir. Mitler, ortak k(lt(rel mirasın (r(n(d(r.’ Mitoloji ” ise, belirli bir kavime ait efsaneleri inceleyen, bir bilim dalına verilen addır. Mitler her milletin, milli tefekk(r(n(n, milli psikolojisinin, kendine has özelliklerinin ilk kaynağı niteliğindedir. Mitlerden hareketle, k(lt(rler arasındaki ilişkiler mitolojilerle tespit edilebilmektedir. ‛u bakımdan; insanoğlunun varoluşundan g(n(m(ze kadar ge-len evrimleşme s(recinde mitolojinin yeri oldukça önemlidir. ‛u mitolojiler toplumların belirleyici faktörleri olarak k(lt(rlerin kendi içerisindeki şekillenmesinde de b(y(k rol oynarlar. ‛u mitolojilerden biri olan T(rk mitolojiside pek çok sanatçımıza ilham kayna-ğı olmuştur. T(rk toplumunun k(lt(rel değerlerindeki motif ve izleri sanatçılarımız eserlerine yansıtmışlardır. ‛u anlamda farklı alanlarda sanatçılarımız, birbirinden g(zel eserler ortaya çıkarmışlardır. T(rk mitolojisini kendine çalışma alanı edinmiş sanatçıla-rımızdan birisi de Mehmet Sağ’dır. Sanatçımız eserlerinde, T(rk toplumunun kökl( bir geçmişe sahip olduğunu gösteren motifleri, sembolleri kendi yorumuyla resmetmiştir.

‛u çalışmasında sanatçımız T(rk toplumlarının evreni nasıl algıladığından yola çıkarak akrilik ve sulu boya tekniğinde çalışmalar yapmıştır. ‚yrıca doğa olaylarını sorgularken T(rk inanç sistemine göndermeler yapmıştır. ‛u inanç sistemi içerisinde yer alan mitolo-jik hayvanlardan, motif ve sembollerinden sıklıkla faydalanmıştır. T(rk mitolojisindeki renklerede vurgu yaparak çalışmalarına mistik bir hava katmıştır. Konumuz itibariyle

Mehmet Sağ’ın eserlerindeki mitolojik öğeleri, sembolleri ve renkleri araştırarak ortaya

çıkan sonuçları gözler ön(ne sermeye çalışacağız.

Anahtar Kelimeler: T(rk Mitolojisi, Motifler, Semboller, Mehmet Sağ’ın Resim-

leri

Abstract

All of the myths, legends, texts, belief systems, social life styles and intangible cultural values that make up the past of the societies are the images that reveal the traces and the position of that community within the universe. The myhs are the product of the common cultural heritage.’Mythology’ is the name given to a branch of science that ex-amines the legends of a particular tribe. The myths are the first source of the unique fea-tures of every nation’s national ideology and national psychology. Therefore, the rela-tions between cultures can be determined by mythologies. The mythology has a very significant part in the process of evolution from the day of human existence up to cur-rent time. These mythologies play a major role in the shaping of cultures within them-selves as determinants of societies. As one of these mythologies, Turkish mythologyhave inspired many of our artists. The motifs and marks in the cultural values of Turkish soci-ety are reflected in the works of our artists. In this sense, our artists have created beauti-ful works in various fields. Mehmet Sağ is one of our artists who have extensively worked in the field of Turkish mythology. In his works, the artist depicted the motifs and symbols that show Turkish society has a deeply rooted past. In this work, our artist used the works of acrylic and watercolor techniques under the influence of how the Turkish societies perceived the universe. Moreover, he frequently made use of the mythological animals, motifs and symbols which relates to the Turkish belief system in some extent while also questioning natural events. He emphasized the colors in the Turkish mythology and added a mystical atmosphere to his works. We will investigate the mythological items, symbols and colors in Mehmet Sağ’s works and present the re-sults of our investigations.

Keywords: Turkish Mythology, Motifs, Symbols, Pictures of Mehmet Sağ

GİRİŞ

Mit kelimesi, Yunanca “myth”, epos, “logos”, Osmanlıca “esatir” , “usture”, T(rkçe “söylence” olarak adlandırılmaktadır (Sarıtaş, 2006:2). Mit, olağan(st( varlıkların, eylemle-rinin, hikayelerinden oluşur.(Sarıtaş, 2006:10) Toplumsal bilinç dışının (r(nleri olarak on binlerce yılın toplumsal deneyim duygu kor-ku ve kabullenişlerini ifade eder (Gezgin,2008: 28-29). İlkel insanın d(nyayı ve kendisini anlamlandırmak amacıyla sorduğu “neden” ve “nasıl” o dönem şartları içersinde verdiği cevapların b(t(n(d(r.(Sarıtaş, 2006:4)Mitoloji ise, gerçekleri aklın almayacağı bir biçimde yansıtan dil ve d(ş(ncenin b(t(n imkanlarını bir araya getirmekle varlığın oluşumunu, ilkel toplumların bir varoluş s(recinde yerinin ve kaosu kozmoza dön(şt(ren mutlak g(c(n öyk(s(d(r. Mitoloji, olayları değil, olayların

ortaya çıkma sebeblerini açıklar. Gerçek d(n-yanın resmini çizmez. Bu alemin sembollerle kavranılmasını sağlar.(‛ayat, 2007:5)Dinin bu sembollerin kavranılarak kullanılmasında da rol( b(y(kt(r.

G(n(m(zde inanılan sami dinlerinin tek Tanrılı dinlerin başlangıcı olduğunu d(-ş(n(lse de T(rkler bu dinlerden binlerce yıl evvel tek Tanrı ya da baş Tanrı kavramını ”Gök Tanrı” inancını d(ş(nm(şler ve inan-mışlardır. Gök Tanrı’nın evreni -d(nyayı ya-rattığı ve yönlendirdiği, iyiliğin kaynağı ol-duğunu benimsemişlerdir. Onun adına kur-banlar adamışlardır, Doğanın döng(s(nde yaradılış efsaneleri t(retmişler ve destanlara konu olan bir yaşam s(rm(şler.

T(rkler; mevsimsel döng(y(, g(nleri, yıldızların hareketlerini, g(neşi ve ayı izle-mişler ve tesad(fi olmayan bir hakikatin ol-

duğuna kanaat getirmişler ve bunun eksenin-de yorumlamaya devam etmişler

Mitolojiler toplumların k(lt(rel de-ğerlerini içinde barındıran bir bilim olmasıyla beraber geçmişten g(n(m(ze sosyal hayatın içerisine mitolojilerde geçen karakterler, isim-ler, yer adları, canavarlar hem gerçek anlam-larında hem de benzetmeler ile edebiyat, m(-zik, sinema, resim gibi sanat dallarının birço-ğunda kendini göstermiştir (Yılmaz, 2005:1).

Bununla beraber Anadolu insanının kilimlerinde yer bulmuş motifleri ile sanat d(nyasına girerek birçok sanatçıya ilham kaynağı haline gelmiş ve çıkış noktası olmuş-tur. Gerek alaylı sanatçıların elinde gerek akademik sanatçıların elinde, fırçasında, di-linde ve kaleminde hak ettiği değeri bulmuş-tur.

T(rk mitolojisini kendisine çalışma alanı edinen, sanatçılarımızdan birisi de Mehmet Sağ’dır. Mehmet Sağ eserlerinde ağırlıklı olarak T(rk mitolojisinde yer alan pek çok motif ve sembol( kullanmıştır.

Mehmet Sağ’ın T(rk motiflerini sana-ta uyarlama d(ş(ncesi bu g(nlere miras kalan k(lt(rel objeleri derinlemesine incelemenin sonucu olarak ortaya çıkmıştır.”İnsanoğlu ne ile meşgulse zihnini onunla doldurur.” diyen Mehmet Sağ” çocukluğum, gençliğim, Üni-versite çağlarım, içinde yaşadığım milletin k(lt(rel dokusuna dokunarak, gözlemleyerek ve araştırarak geçti diyebilirim. Rahmetli an-nem g(zel dokumalar yapardı. Dokumalara işlediği değerler onları ortaya çıkarmak için kullandığı renkler onun sanatçı kimliğini yan-sıtmaktaydı. Köy kapılarının, pencerelerinin, ahşap aletlerin, g(nl(k işlerde kullanılan do-kuma yaygılarının tamamında T(rk k(lt(r(-n(n geçmişten g(n(m(ze kadar gelen doku-sunu, rengini ve estetiğini görerek dokunarak hissederek b(y(d(m. Sanat eğitimimin ilk yıllarında, bilinçaltıma yerleşmiş olan bu zen-ginlikleri bir g(n çalışmalarımda kullanaca-ğım heyecanıyla doluydum. Elbette T(rk mil-letinin muazzam k(lt(r tarihini; mitolojisini,

kozmolojisini, efsanelerini, destanlarını da okuyordum. T(m bunları okurken bu muaz-zam k(lt(r(n bilinmeyen gizemlerini araştırıp öğrenme arzusu giderek b(y(m(şt(. Mesele T(rk motiflerini sanatıma uyarlama-nın çok ötesinde bir meseledir. T(rk k(lt(r ve sanat tarihi sadece motiflerden öt(r( bir tarih değildir. Bunun çok ötesinde ve derinliklerin-deki d(ş(nce biçiminin şekillenmesine neden olan öz'(n algılanmasıdır. Bu öz’ (n bir ya-şam biçimine, bir estetik yapıya dön(ş(m( olan T(rk k(lt(r( mutlaka araştırılmalı ve öğrenilmelidir. Bu amaç ve heyecanla çalışma-larımda, T(rk insanın tarih boyunca halıya, kilime, mimariye, taşa, ağaca her t(rl( mal-zemeye işlediği damgalarını, motifleri, inanış-larının biçimsel tezah(rlerini kullanmanın bir çabası içine girdim.Ancak, sanatsal çalışmala-rımda bunları kullanmakla T(rk resmi yaptı-ğımı iddia etmiyorum. T(rk resminin, daha doğrusu T(rk kompozisyon geleneğinin böyle olmadığını d(ş(n(yorum. T(rk resmi, batı yani pent(r anlayışının çok daha ötesinde mekanının içerisindedir. Biçimler, renkler, malzemeler bu mekanın dilidir. “(Sevinç, 2015:2)demektedir.

M(sl(man T(rklerin g(n(m(zde ev-lerine geyik boynuzu asmaları; iyi şans ve uğur getireceğine inanmaları, kaplumbağa kabuğunu kapılarına asmaları; köt( ruh ya da zararlı yabani canlıları uzak tutma çabaları, b(y( ve nazara karşı nazar boncuğunun ko-ruyuculuğuna inanmaları T(rk mitolojisinin somut izleridir. (Çoruhlu, 2015:185) Buna benzer ağaçlara bez bağlama; doğa anadan medet umma ve bir beklentinin sonuçlanması dilek ve istekler için tanrıya adak sunma gibi sosyal yaşam ve inanç sistemimizde yer etmiş bir çok rit(el bulunmaktadır.

Bu rit(eller içerisinde Mehmet Sağ’da eserlerinde g(neş, ay, yıldızlar, hayat ağacı, ok-yay, sancak, şaman davulu, çadır, yön ifadelerini ağırlıklı olarak kullanmıştır.

G(neş ve Ay: T(rk mitolojisinde g(-neş, önceleri b(y(k bir öneme sahip olmuştur.

Uygurların mani mezhebini kabul etmesiyle,

”‚y” da bir önem kazanmaya başlamıştır.

‛(y(k Hun Devleti zamanında hem g(neşe hem de aya, ayrı ayrı saygı göstermiştir. T(rk-lerde g(neş doğunun, ay da batının sembol( olmuştur. G(neş ve Ay için kurbanlar kesmiş-lerdir (Ögel, 1971:168). Gökt(rkler, yönlerini tayin ederken y(zlerini doğuya, yani g(neşin doğduğu yöne dönerlerdi. Bunun içinde do-ğuya ”ilger(” yani ”ileri” demişlerdi. Oğuz Destanı’nda, sabahla birlikte g(neşin çıkma-sına da b(y(k bir önem verildiğinden bahse-dilmektedir. (G(ltepe, 2015:454)

Yıldızlar: Yıldızlar, T(rk kavimlerin-de daima önemli bir yere sahip olmuştur. İyi bir yıldız bilgisi, atçı ve harpçi bir kavim için, her zaman hayati bir önem taşımıştır. ‚kıncı-lar, kervanların ve s(r(lerin yola çıkışını, meraya gidiş, yatış ve kalkış saatlerini hep yıldızlara göre yapmışlardır (Ögel, 1971:179-180).

Hayat / D(nya ağacı: ‚ğaçtan t(re-meyle ilgili efsaneler, T(rk topluluklarında kök( tarih öncesi devirlere kadar uzanan orman k(lt(n(n bir yansıması olarak ele alınmıştır. T(rk mitolojisinde ağaçtan t(reme motifinin izleri birçok eski metinde karşımıza çıkmaktadır. Bu metinlerden en bilineni Oğuz Destanı’dır. Yakutlar, ilk insanın ağaç içinde belinden yukarısı çıplak bir kadın tarafından beslendiğine inanmışlardı (Çoruhlu, 2011:144-146).

Ok -Yay: Ok-yay motifi destanlarda sadece savaş aracı olarak geçmemiş. İlkel çağ-larda T(rk toplum hayatının en etkili savaş silahı olan ok ve yay da T(rk (st(nl(ğ(n( ifade etmiş, sembol haline getirmiştir. Destan-larda ok ve yay unsuru daha çok kahramanın h(ner ve maharetini sergilemek için bir vasıta olarak değer kazanmıştır. Bu nedenle ok ve yay destan kahramanlarının kişiliğini değer-lendiren milli bir simge olmuştur.(G(ltepe, 2015:594)

Sancak / Tuğ: T(rk ve Altay halkları-nın devlet geleneğinde h(k(mranlık sembol( olarak kullanılmıştır. Sancağın tepesine takı-lan at kuyruğu, kıldan yapılan flama şeklin-

dedir. Toğ veya Tuk şeklinde de söylenmiştir. Önceleri bayrağın (zerine asılan bu sancak, daha sonraları dokuz kollu bir değnek şeklin-de özel olarak tasarlanmış ve uçlarına dokuz kutlu hayvanın kuyruğu asılmıştır. İlerleyen zaman içinde ise bu kuyrukların yerini renkli p(sk(ller almıştır. T(rklerdeki dokuz tuğ geleneği dokuz sayısının kutluluğu nedeniyle gökteki dokuz gezegeni temsil ettiğine ina-nılmıştırBu inanışla birlikte T(rk inanışların-da yery(z( dokuz bölgeye böl(nm(ş-t(r.(‚nonim)

Şaman Davulu: Şaman giysileri ve tö-ren sırasında kullanılan kimisi gerçek kimisi hayali eşya ve unsurlar doğrudan doğruya mitolojik olayları işaret etmektedir. Bu konu-larla ilgili en önemli nesnelerden birisi de şaman davuludur.

Yakutlarda şaman inanışlarına göre kendi alanında (stat olan yaşlı bir şaman tara-fından, genç şaman adayını şaman elbisesi giydirip bir davul vermiştir. Adaya verilen bu davul genelde ata ruhlardan alınan ilham (zerine ya da şamanın hizmetinde bulunduğu ruhun isteğine göre yapılmıştır.

Öncelikle şamanın yeraltına iniş ya da göky(z(ne y(kselme törenlerinde, davul çoğunlukla bir araç olarak kullanılmıştır. Bundan başka çeşitli işler için, örneğin tanrıya ya da ruhlara kurban sunma, bir evi köt( ruhlardan temizleme ya da öl(m(n ruhunu yeraltına, öl(ler d(nyasına göt(rme gibi amaçlarla ve davulun ruhlarla ilişkiye girerek, köt( ruhları korkutmak gibi amaçlarla da kullanılmıştır. Bu işlevden dolayı davul bir takım T(rk topluluklarında şamanın atı sa-yılmıştır. Tören sırasında şamanın ruhu yol-culuğa çıktığında davul at, tokmak kamçı; sulardan geçerken davul kayık, tokmak k(-rek; göğe çıkarken de bir çeşit kuş ya da ka-natlı at olmuştur (Çoruhlu, 2011: 95).

Dört Yön İfadesi: Eski T(rk metinle-rindeki birtakım ifadeler d(nya içerisindeki yön kavramı ile gösterilmiştir. Örneğin K(lti-gin yazıtının kuzey cephesinde yer alan aşa-ğıdaki satırlarıdır. ”‛uyruk beyleri Otuz (ta-tar) Dokuz Oğuz beyleri milleti bu söz(m(

iyice işit; sağlamca dinle: ileri (doğuda) g(n doğusuna, beri (g(neyde) g(n ortasına geri (batıda) g(n batısına yukarı (kuzeyde) gece ortasına doğru (olan yerlerin) bu içindeki millet(ler) hep bana itaat eder Bunca milleti hep ben yönetirim.” Bu ifadeler, ana yönler ile aynı zamanda zamanı da göstermiştir. Doğu istikametinin zaman unsuru olarak sabahı (yani g(n doğuşunu), g(neyin öğle (g(n orta-sı), batının akşam (g(n batışı ) kuzeyinse gece yarısını (yani gece ortası)temsil ettiği d(ş(-n(lmektedir. Altaylarda d(nyanın önce daire, sonra kare şeklinde olduğuna inanılmıştır. Yakutlardaki gök dairesinin dörtgen yery(-z(n(n kenarlarına değdiği fikri geçerli olmuş-tur. Burada da dört yön fikri önemli olmuştur. Bir Yakut hikayesinde yery(z(n(n şekli se-kizgen olarak betimlenmekte olup ve yönler ara yönleriyle birlikte iki katına çıkmaktadır. (G(ltepe, 2015:412-413)

Çadır / Yurt: Yurt adı verilen çadır, T(rklerde en eski çağlardan g(n(m(ze kadar gelen ve hala kullanılan göçebe hayatın en önemli öğelerinden birisidir. Kırgızistan’ın y(ksek yaylalarında göçebe hayat yaşayan, ağırlık olarak at yetiştiren göçebe T(rk Boyla-rı bu çadırlarda konaklamaya devam etmek-tedir. Hem eski T(rkler hem de Altay T(rkle-rinin Şaman inanışlarına göre, “Çadır, k(ç(k bir D(nya idi”. Bu sebeple çadırlar k(lt(r tarihi bakımından her zaman için, b(y(k bir önem taşımıştır.(Anonim)

Mehmet Sağ’ın eserlerinde kullandığı mitolojik hayvan fig(rlerine gelince; karşımı-za at, geyik, kartal, kurt, kuğu gibi hayvanlar çıkmaktadır.

At: T(rk destanlarında ve sözl( anla-tımlarda önemli bir konuma sahiptir. At, T(rkler için bir ulaşım ve y(k taşıma aracı; etinden, s(t(nden, derisinden yararlanılan bir besi hayvanı ve bir savaş aracıdır. Atlar, hızlı ve dinamik oldukları için, daima insanın kolu kanadı, kardeşi ve aynı zamanda da yoldaşı olmuşlardır. Destanlarda da yer alan bu atlar, son derece s(ratlidirler, göz açıp kapayıncaya

kadar dağları dereleri aşarlar. İnsan gibi anla-yışlı ve duygulu olup kuş gibi havada duran özelliklere de sahiptirler. (G(ltepe, 2015:590-593) Şamanist törenlerde at, şamanın göky(-z(ne çıkacağı bineği ve kurbanlık hayvan olarak önem kazanmıştır. At, yeraltına ya da öteki d(nyaya geçebileceği için öl(m(nde simgesi olmuştur. Ak at gök, siyah at yer unsurunu temsil etmiştir. At s(r(leri ise zen-ginliğin bir ifadesi olarak daima kullanılmıştır (Çoruhlu, 2011:181-182).

Geyik (Alasığın): T(rk mitolojisinde kökleri mezolitik devre kadar inen en eski simgelerden birisi de geyiktir. Gök ve yer unsurlarına bağlı olarak diğer birçok hayvan-la ortak özellik gösterir. Gök unsurlarına bağlı olarak orta ve iç ‚sya’da özellikle beyaz geyik önemli olmuştur. Al ya da kahverengi geyik-ler ise daha çok yer ve yer altı unsurlarıyla ilişkilendirilmiştir (Çoruhlu: 2011,183).

‛azı T(rk ve moğol boyları, soyları-nın bu kutlu varlıktan t(rediğine inanmışlar-dır. Geyik boynuzları kamların en önemli simgelerindendir. Alageyik yery(z(n( olarak tanımlanmıştır. Geyiğin deniz tanrıçası sayıl-dığı bir Gökt(rk efsanesinde de yaradılışta yer aldığını görmekteyiz. Geyiğin kutsallığı nedeniyle geyik boynuzunun kimi evlerde uğur için duvara asıldığı da bilinmektedir (G(ltepe, 2015:597).

Kartal: T(rklerin milli simgelerin-dendir. Şamanist uygulamalarda çok yaygın olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle Gök-t(rk ve Uygur devirlerinde kartal ve diğer yırtıcı kuşlar, h(k(mdar ya da beylerin timsa-li, koruyucu ruhun ve adaletin simgesi olmuş-tur. G(neşi ve aynı zamanda da g(ç ve kudre-ti ifade etmiştir (Çoruhlu, 2011:174).

Kurt: T(rk destan ve efsanelerinde merkezi bir nokta teşkil etmiştir. Çevik, hare-ketli ve g(çl( bir hayvan olduğu için çeşitli dönemlerde T(rklerin hayat ve savaş g(c(-n(n bir simgesi olarak kullanılmıştır. Gökt(rk Destanlarında da kurt motifi özenle işlenmiş olup T(rklerin yeniden çoğalışları ise bu mo-

tife bağlanmıştır. Böylece kurt başlı sancak, T(rklerde kağanlık (hakanlık) alameti sayıl-mıştır (G(ltepe, 2015:595-596).

.Altay dağlarında yaşayan Hunlar, bir insan gibi g(len ve kızan ”Kurt Tanrı” heykelleri yapmışlardır. Kurt, Y(ce Tanrı’nın insanlara gönderdiği bir habercisi olarak gö-r(lm(şt(r (Ögel, 1971: Cilt1/17-23).

Kuğu: Saflık, zarafet, g(zelliğin sembol( olmuştur. Kuğu öl(ms(zl(ğ( temsil eder. Gökten geldiğine inanılmıştır.(Yayan, Kılıç, 2014: 46) ‚yızıt (g(zelliğin sembol(-

d(r). Bu anlamda S(mer ve Yunan mitlerin-deki İştar(s(merlerde aşk ve savaş tanrıçası) ve ‚frodit’e (yunan mitolojisi g(zellik tanrı-çası) benzetilmiştir. Simgesi, Kuğu kuşlarıdır.

‚yızıt’ı simgeleyen kuğular kutsal sayılmıştır. Mehmet Sağ’ın eserlerinde kullandığı mitolojik renkler ise mavi, beyaz, yeşil, siyah,

kırmızı, sarı olmuştur.

Mavi: Doğu yön(n(n simgesi olan mavi, göğ(nde rengi olmasından dolayı çoğu kere gök unsuruna işaret eden çeşitli öğelerin simgesi olarak da karşımıza çıkmaktadır. Bu anlamda bazen beyaz ve yeşille bir tutulmuş-tur. Sıfat olarak isimle kullanıldığında bu renk, o ismin Gök Tanrı ya da gökte olduğuna inanılan ruhlarla ilgili bir olduğunu göster-mektedir. Çeşitli mitolojilerde akıl, idrak, sağduyu, iffet, lekesizlik, sadakat, ‚llah’a h(rmet, barış gibi erdem ve erdemli davranış-ların simgesi olarak da kullanılmıştır (Çoruh-lu, 2011: 231).

Beyaz: D(nya genelinde çeşitli mito-loji ve k(lt(rlerden doğan en genel anlamları, aydınlık, ışık, g(neş, hava, saflık, temizlik, iffet, masumiyet, sadelik, m(kemmellik, kut-sallık, kurtuluşu temsil eden renktir. Beyaz, T(rk mitolojisi ve k(lt(r(nde en yaygın ola-rak yer bulan bir renktir. Yaradılış esnasında Ülgen’e (T(rk mitolojisinde ki en b(y(k tanrı) ilham veren peri ya da ruhun adı da Ak-ene/ana’dır. Bu nedenle göğe ait ya da iyilik tanrıları olarak gruplandırılabilecek tanrıların hepsiyle ilgili uygulamalarda beyaz renk kar-şımıza çıkar. Ögel’e göre beyaz renk; T(rkler-de aklık, temizlik, arılık ululuktur. Devletin

adalet ve g(c(n( simgeler ve devlet b(y(kle-rinin ve r(tbenin simgesi olmuştur (Çoruhlu, 2011: 233).

Yeşil: T(rk mavisi rengini gökten (doğadan) alıyorsa, T(rk toplulukları için yeşil de rengini doğadan almıştır. ‛aşka bir değişle mavi deyince akla göky(z( geliyorsa, yeşil deyince de genellikle akla ağaç ve orman gelmektedir. Gök ve yer kavram çiftleri nasıl birbirini b(t(nl(yorsa, aynı şekilde mavi ve yeşilde birbirini b(t(nlediğinden T(rk mito-lojisi ve k(lt(r(yle ilgili eski metinlerde za-man zaman bu iki renk birbirinin yerine kul-lanılmıştır. Sözc(ğ(n kök( i yaş’ tır; yani yeşil yaşarmak, yeşermek, ortaya çıkmak anlamındadır. Yaşın bir diğer anlamıda genç demektir. “‚ğaç yaş iken eğilir” atasöz(nden anlaşılacağı gibi doğanın canlanması, ağaçla-rın ve otların bitmesi yeşermesiyle (bir bakı-ma yeniden dirilişiyle) ilgili bir sözc(kt(r (Çoruhlu, 2011:235).

Siyah: Genel hatlarıyla bakıldığında b(t(n d(nya mitolojilerinde ve simgeciliğin-de siyah rengin daha çok olumsuz anlamları ifade etmek için kullanıldığını gör(lmektedir. Ezeli karanlık, boşluk, öl(m karanlığı, tahri-bat, (z(nt(, b(y(, köt(l(k ya da öl(mle ilgili mitlerde yer alan tanrılar, karmaşa ortamı, şeytan vb. gibi pek çok şey siyah renkle ifade edilmiştir. Şiddet, g(ç, yoğunluğu ile gerçeği vurgulamak için, iyi ya da iyilik ilkesinin kar-şısındaki olumsuzluğu, köt( olan ilkeyi be-lirtmek için Yas, öl(m gibi insanın hayatında meydana gelebilecek (z(nt( verici hususları ifade etmek için kullanılmıştır (Çoruhlu, 2011: 237).

Kırmızı: Bu renk g(neşin ve t(m sa-vaş tanrılarının rengidir. Kırmızı renk, ateşi, h(k(mdarlığı, aşkı, hazzı, gelin ve evlilikle ilgili bir takım hususları ifade eder. Merkezin (yaşanılan anavatanın) g(neyini ifade eden bu renk T(rk k(lt(r(nde ve mitlerde hem gök ve hem de yer unsurlarıyla ilgili çeşitli anlamlar-da karşımıza çıkmaktadır. Kuvvet, g(ç, ikti-dar, şiddet ve yoğunluğu ifade eder.

Sarı: Çeşitli (lkelerin mitolojilerinde ve simgeciliğinde sarı renk genel olarak g(ne-

şe ait bir simgedir (ışık ve altın sarısı). Bu olumlu unsura bağlı olarak da akıl, zihin, idrak, sezgi, iman gibi çeşitli kavramları ifade eder. Ancak eğer ışık ve altın sarısı dışındaki koyu sarı söz konusuysa o zaman olumsuz anlamlar ifade eder. Nitekim koyu sarı haset, hırs, tamah etmek, vefasızlık, hıyanet, iman-sızlık, ketumluk gibi anlamlar gösterir. D(nya şemasında T(rklerde sarı renk merkezin rengi olarak kabul edilmiştir. Toprağın, yani yaşanı-lan (lkenin rengidir. Bu nedenle yer unsuruy-la bağlantılıdır (Çoruhlu, 2011: 236).

Al-Kızıl: T(rklerde al ve kızıl birbi-rinden farklı olup, al renk koyu turuncuya yakın, ateş alevine rengine benzer bir renktir. Kızıl ise açığa yakın parlak bir renk anlamın-da kullanılmıştır. Al renk, kutsallık içerdiğin-den T(rkler ” kırmızı bayrak” değil ”al bay-rak”,”kırmızı kan” değil ”al kan” demişler-dir. Yermek, aşağılamak anlamında ” karala-mak”derken, y(celtmek, övmek, kutsamak karşılığında ” allamak” söz(n( kullanırlardır (Sarıtaş, 2006: 17).

Boz: T(rkçe de kurda Bozkurt denir. T(rkçede ”boz” renk, ‚vrupalıların gri ren-gine karşılıktır (Öğel, 1989: 575). T(rk destan-larında geçen böri kelimesi aynı zamanda göky(z(n(n rengini karşılayan bozun karşılı-ğıdır. Moğolca gök rengi demektir. Boz mavi-gri bir renktir (Sarıtaş. 2006: 19).

Kahverengi: Kızılla siyah arasında yer almakta olup daha çok siyaha yakın bir renktir saf olmayan ve kendini göstermeyen yer altı ateşi ile kil ve toprakla özdeşleştiril-

miştir. Bunun için insanoğlunun keşfettiği ilk renktir. Yaprak rengi nedeniyle sonbaharı hatırlatır. Kırmızı ve siyah renklerden elde edildiği için her ikisinin de özelliklerini taşır. Roma da alçak gön(ll(l(ğ(n ve fakirliğin manevi ve zihinsel olgunluğun simgesi ol-muştur. ‛azı yorumculara göre kahverengi gelecek için sağlam ilişkiler kurma isteğini gösterir. (Ersoy, 2007:456)

Mor: Elde edilmesi için mavi ile kır-mızının kullanılmasında ki belirli oran nede-niyle gökle yer arasında ki dengeyi simgeler bunun yanı sıra soğuk kanlılık tok gözl(l(k içe kapanıklık çekingenlik, aşk, ihtiras, itaat parlak zekaya sahip olma anlamlarını renk-lendirmiştir. Uzak doğu (lkelerinin gelene-ğinde mor renk aktif kırmızı ten mavi pasif bir geçişi yansıtır. Mor renk kendine g(ven ve özg(rl(k duygularını harekete geçirir.

Kimi zaman monarşi ve aşırı zengin-liğide çağrıştıran bir renk olmuştur. Yaratıcı ve ruhsal özellikler taşıdığından sanatçı rengi olarak bilinir (Ersoy, 2007:457).

Turuncu: Gökteki g(neşle yer altın-daki ateşin ortasında bulunduğu varsayılarak vahiy yoluyla tanrı aşkına ulaşmanın olduğu kadar ruhsal dengenin simgesel rengi olmuş-tur. ‛ağlılık ve doğruluğu yansıtması nede-niyle kırmızı renk kadar olmasa bile enerji ve heyecan verici bir renktir (Ersoy, 2007:457).

T(rk mitolojisinde yer alan mitolojik ögeler ve renklerin Mehmet Sağ’ın eserlerine yansımalarını dokuz eserini inceleyerek yo-rumlamaya çalışacağız.

Resim 1. Dört renk dört yön serisi III / Tuval (zerine akrilik boya / 100×120 cm / 2016

Resim-1:

Eserin analizinde ağırlıklı olarak kullanılan renkler: Kırmızı, sarı, mavi, beyaz kullanılmıştır.

Lekeler halinde kullanılan renkler: Siyah, lacivert, boz renk olup tuval (zerine akrilikle yapılmıştır.

Kullanılan mitolojik öğeler: At fig(r-leri, geyik fig(rleri, oklar, hayat ağacı, şaman davulu yer almıştır.

Eser (ç ayrı böl(mden oluşmaktadır. Üstte yer alan 1. Böl(m; Mavi, sarı,

beyaz ve kızıla yakın renkler yer almaktadır. Göky(z(n( simgeleyen mavi kısım, beyaz ile böl(nerek (ç parça haline getirilmiştir. Mavi parçaların içinde iki b(y(k durağan geyik fig(r( yer almaktadır. Beyaz kısımda iki, sarı kısımda sekiz, k(ç(k ve koşmakta olan on adet geyik fig(r( bulunmaktadır. Sarı olan kısımdan, (st(nde bulunan beyaz kısımı ke-secek şekilde y(kselmeye devam eden; re-

simde dikey bir konumda (ç adet ok işareti yer almaktadır.

Ortada yer alan 2. Böl(mde ise; kır-mızı ve tonları kullanılmıştır. Koşmakta olan dört adet at fig(r(n(n bacakları eserde yer almaktadır. Bu at fig(rlerinin biri mor, biri siyah ikisi ise kırmızı tonlardadır. ‚rkalarında ise net bir şekilde okunamayan, fakat T(rk k(lt(r(ne ait olduğunu bildiğimiz harfler yer almaktadır.

Altta yer alan 3. Böl(m; Kırmızı ve si-yah renklerin tonları kullanılmıştır. Üç(nc( böl(m(n en (st(nde ikinci böl(mle birleştiği yerde yedi adet at fig(r( bulunmaktadır. Bun-ların sol altında ise bir geyik fig(r(, onun yanında ise bir şaman davulu bulunmaktadır. Sağ tarafa doğru devam ettiğimizde ortada siyah rengin içinde net bir şekilde okunama-yan fakat T(rk k(lt(r(ne ait olduğunu bildi-ğimiz yazılar ve bu yazıların en sağında ise bir hayat ağacı yer almaktadır.

Eserin yorumu:

T(rk mitolojisi ve inanç sisteminde yer alan (st, orta ve alt olarak (çe böl(nen evrenin bir nevi ifadesidir.

Üst Kısım Birinci Böl(m; Mavi renk göky(z(n(, sarı renk ise toprak ve yery(z(n( ifade etmek için kullanılmıştır. T(rkl(ğ(n simgeleri arasında yer alan oklar ve beyaz renkle oluşturulan dikey yapı; T(rkl(ğ(n g(c(n(, aydınlığı, temizliği kutsallığı ve kur-tuluşu ifade etmektedir. ‛eyazın içinde yer alan geyik fig(rleri; bilgeliği, ermişliği – ma-vinin (göky(z(n(n) içinde yer alan geyikler ise tanrıya sunulmuş birer adak olarak ifade edilmiştir. Sarı kısımda (toprak-yery(z() ve koşmakta olan geyik s(r(s( ise bu d(nyada bolluk, bereket ve zenginliğin simgesi haline gelmiştir.

Orta Kısım İkinci Böl(m; Orta kısım-da yer alması gereken yery(z( ve evren tema-sını sanatçı (st böl(mde bize aktarmıştır. Bu böl(mde ise alt kısımla iç içe bir durumu bize ifade etmiştir. Bu böl(mde; ağırlıklı olarak ateşin, savaş tanrılarının, h(k(mdarlık ve g(c(n-kuvvetin rengi ayrıca g(neyin (alt)

sembol( kırmızı renk kullanılmıştır. R(zgar-dan geldiğine inanılan hem binek hemde tan-rıya adak olarak sunulan, Savaşçıların ve T(rk kavimlerinin yoldaşı, sırdaşı, arkadaşı olan at fig(rleri bir yolculuğu ifade eder biçimde kullanılmıştır. Bu yolculuğun devamı ve son durağı olan yer ise alt kısım (ç(nc( böl(mde anlatılmaktadır.

Alt Kısım Üç(nc( Böl(m ; Bu bö-l(mde kanın da rengi olan kırmızı ile öl(m( simgeleyen siyah renk ağırlıklı olarak kullanı-larak yeraltı d(nyası ifade edilmiştir. Yeraltı d(nyasının en (st(nde bulunan at fig(rleri bu d(nyaya girerken atların kullanılabileceği d(ş(ncesini ifade eden bir sembol olarak kul-lanılmıştır. Sağ tarafta bulunan hayat ağacı ise yeraltı d(nyasında kullanılışı ile bize başlamış bir hayatın son bulduğunu ifade etmektedir. Sol tarafta bulunan şaman davulu ölen kişi veya savaşçının öl(m törenini, hemen yanın-da bulunan geyik fig(r( ise ölenin ruhu için sunulmuş bir adaktır. Orta kısımda yer alan siyah böl(m ise köt( ruhların ve öl(m(n bir ifadesi olarak bizlere sunulmuştur (Resim 1).

Resim 2. Dört renk dört yön serisi – isimsiz / Tuval (zerine akrilik boya / 100×120 cm / 2016

Resim-2

Eserin analizinde ağırlıklı olarak kul-

lanılan renkler beyaz, siyahdır.

Lekeler halinde kullanılan renkler ise: Kahverengi, pembe olup tuval (zerine akrilik-le yapılmıştır

Kullanılan mitolojik öğeler: G(neş sembol(, stilize edilmiş insan fig(r(, at fig(r-leri, geyik fig(rleri, kuğu, kartal sembolleri, yıldızlar, hayat ağacı sembol( olmuştur.

Eserde genellikle siyah çalan kahve-rengi ,sarı ve pembe lekelerden oluşan kirli beyaz renk hakimdir. Orta kısımda, bir g(neş kursu ve bu g(neş kursunun içinde bir insan fig(r( yer almaktadır. Bu g(neş kursunun içinde alttan dairenin yarısına gelecek şekilde y(kselen basamaklar, basamaklarında devamı olan daire ile tamamlanan böl(m( ise kartal fig(rleriyle renklendirilmiştir.

Eserin alt kısmında yer alan kirli be-yaz, y(kselerek (st kısımda ki siyahı dikey bir şekilde kesmiştir. Siyah böl(mde ki yapı ise yatay ve birbirine paralel şekilde beyaz çizgi-ler halinde böl(nm(şt(r. Bu çizgilerin (ze-rinde ise çeşitli hayvan fig(rleri ve semboller bulunmaktadır.

Eserin Yorumu:

Bu eserde ilk olarak göz(m(ze çar-pan, beyaz kısımda yer alan g(neş kursu ve içerisinde bulunan stilize edilmiş insan fig(-

r(d(r. Bunlardan biri g(neşin doğuşundan yola çıkılarak doğuyu temsil etmektedir. Eserdeki kullanım biçimiyle g(neş ve insan ile evrenin yapısını algılayışı ve inanışları ile ilişkilendirilmeye çalışılmıştır. İnsan fig(r( ile birlikte g(neşin başka bir inanç biçimi haline geldiğini gör(yoruz, bu inanış g(neşin kutsal-lığı, tanrısallığı, koruyuculuğuna vurgu ya-pılmıştır.

G(neş kursunun (st kısımında bulu-nan kartal sembolleri de koruyucu ruh ve adaletin simgesi olarak bu d(ş(nceyi destek-ler biçimde kullanılmıştır. G(neş sembol( eserde; mevsimsel döng(n(n temelinde yer almıştır. Arka fondaki siyahı dikey bir şekil-de kesen beyaz renklerle T(rklerin kozmogo-nik d(ş(nce yapısının bir yansıması resme-dilmeye çalışılmıştır. Siyah böl(mde bulunan ve dikey yapıyı da kesen yatay çizgilerde T(rk inanışından hareketle tabiat-ses ve renk ilişkisine gönderme yapılmış yatay çizgiler birer m(zik portesi şeklinde resmedilmiştir.

Bu m(zik portelerinin (zerinde nota-lar gibi d(ş(n(lm(ş t(rklerin d(nyasını şekil-lendiren onların sosyal hayatlarında, inanç sistemlerinde yer alan birçok hayvan fig(r( ve sembollerle çalışmada farklı bir dinamizm verilmeye çalışılmıştır. Bu hayvanlar ise sıra-sıyla at, kartal, kurt, kuğu geyiktir (Resim 2 ).

Resim 3. İsimsiz / Kağıt Üzerine Suluboya / 21×29 cm / 2014

Resim-3

Eserin  analizinde  ağırlıklı  olarak

kullanılan renkler: Kırmızı, sarı, mavi Lekeler halinde kullanılan renkler si-

yah, lacivert, bordo, beyaz olup tuval (zerine akrilikle yapılmıştır.

Kullanılan mitolojik öğelerde ise ge-yik fig(rleri, g(neş kursu, tamgalar yer al-maktadır.

Eserin orta kısmında bir g(neş kursu yer almaktadır. G(neş kursunun içinde ise kare sembole yer verilmiştir.

G(neş kursunun arkasında ve (st(n-de yer alan kısım da bulunan kırmızı ile ma-viyi bölerek, mavi -kırmızı- mavi renkle par-çalar halinde birleşerek b(t(n bir fon ortaya çıkartılmıştır.

Eserin alt kısmına doğru indiğimizde g(neş kursunun altında bulunan zemin sarı beyaz ve hafif kırmızı tonda lekeler oluştu-rulmuştur.

G(neş kursunun ön(nde ve sarı ola-rak gör(nen kısımda ise sağa doğru ilerle-

mekte olan boynuzları biribirinden farklı,

siyah renkte (ç geyik fig(r( bulunmaktadır.

Eserin yorumu:

Eserde ilk olarak dikkatimizi çeken g(neş kursu, yaşanılan d(nyayı simgeleyen kareden kaynaklanan evren ve tanrı simgeleş-tirilmiştir. D(nyayı iyi yaşanılabilir kılan in-sanları koruyan tanrılardan birinin sembol( bu eserde resmedilmiştir.

G(neş kursunun arkasında bulunan mavi renk ile Gök Tanrıyı, ortasında yer alan dikey bir şekilde g(neş kursunun (st(ne doğ-ru inen kırmızı renk ile de aşk, g(ç, kuvvet, iktidara göndermeler yapılmıştır.

G(neş kursunun (zerinde durduğu sarı renkle zeminde ağırlıklı olarak kullanıl-mış toprağı ve d(nyanın merkezi ifade etmiş-tir. Sarı zeminin içinde yer alan beyaz renkte ki lekeler ise saflık, sadelik, kutsallık kavram-larına vurgu yapılmıştır. Toprak zeminin (st(nde bulunan boynuzları birbirinden farklı geyik fig(rleri bu d(nyada ki bolluğun bere-keti, zenginliği ifade olarak anlatılmaya çalı-şılmıştır (Resim-3).

Resim 4. İsimsiz / Kağıt Üzerine Suluboya / 21×29 cm / 2013

Resim-4

Eserin  analizinde  ağırlıklı  olarak

kullanılan renkler: Mavi, yeşil, sarı.

Lekeler halinde kullanılan renkler: Kahverengi, kırmızı, beyaz olup tuval (zerine akrilikle çalışılmıştır.

Kullanılan mitolojik öğelerinde ise T(rk çadırı ve geyik fig(rleri resmedilmiştir.

Eserin orta kısmında sarı renkte bir çadır yer almaktadır. Çadırın altında bulunan kısım yeşilin tonlarında çadırın arkasında ve (st(nde bulunan kısım ise mavi ve tonlarındadır. Çadırın (st(nde ki mavi renkle dikey bir yapı oluşturan lekeler yeralmıştır. Bu dikey yapının sağında ve solunda ise birer geyik fig(r( kullanılmıştır.

Eserin Yorumu:

Sanatçı, T(rk k(lt(r(nde yer alan ça-dırı çalışmasının odak nokrasına koyarak vatan, yurt kavramı resmedilmiştir. Çadırın altında bulunan yeşil ile de zemin olgusu ve tabiat resmetmeye çalışılmıştır.

Çadırın (st(nde mavi ise göky(z(n( ve tanrıyı (gök tanrıyı) simgelemektedir. Ça-dırın (st(ne dikey bir şekilde inen lekelerden oluşan yapı ile de T(rklerde ki evreni algılayı-şına bir gönderme yapılmıştır. Dikey yapının sağında ve solunda yer alan geyiklerle ise evlere iyi şans getirileceğine inancından yola çıkılarak çizilmiştir (Resim 4).

Resim 5. Doğuya ‛atıya / Kağıt Üzerine Suluboya / 21×29 cm / 2014

Resim 5

Eserin  analizinde  ağırlıklı  olarak

kullanılan renkler: Kırmızı, sarı olmuştur.

Lekeler halinde kullanılan renkler: Siyah, beyaz, bordo olup tuval (zerine akri-likle çalışılmıştır.

Kullanılan mitolojik öğeler ise at fi-g(rleri, tanrı simgesi, yön sembol( bulun-maktadır.

Eserde sarı ve kırmızı bölgenin orta-sında dairesel semboller bulunmaktadır. Bu sembollerin sağında ve solunda ikişer adet at fig(r( yer almaktadır. Eserin sağ ve sol (s-t(nden lekeler halinde siyah rengin hakim olduğu kısımlar mevcuttur.

Eserin Yorumu:

Eserde sarı ve kırmızı bölgenin ara-sında yer alan dairesel biçim ile Tanrı sembo-lize edilmiştir. Tanrı sembol(n(n ortasında

dört yön çizilmiştir. Alt kısımda bulunan kır-mızı m(cadelenin rengi olurken (st kısımda bulunan, sarı renkte merkezin rengi olarak kullanılmıştır.

Tanrı sembol(n(n sağında ve solunda

bulunan at fig(rleri ile T(rklerin Asya bozkır-larında ki savaş m(cadele sahneleri yansıtıl-maya çalışılmıştır (Resim 5)

Resim 6. İsimsiz / Kağıt Üzerine Suluboya / 35×50 cm / 2014

Resim-6

Eserin analizi nde ağırlıklı olarak

kullanılan renkler: Sarı, beyazdır.

Lekeler halinde kullanılan renkler: Siyah, kahverengi, mavi, kırmızı olup tuval (zerine akrilikle çalışılmıştır.

Kullanılan mitolojik öğelerde ise at fi-g(rleri ve savaşçılar, sancak, ok ve yay, yön sembol( yer almıştır.

Eserin fonu kağıtın renginden fayda-lanılarak beyaz olarak yapılmıştır. Eserin (st böl(m(nde köşeli grafiksel şekilde altın sarısı semboller bulunmaktadır. Bu sembollerin altında ise biri ortada diğerleri sağ ve solda bulunan (ç atlı T(rk savaşçısı resmedilmiştir. Ortada bulunan atlının elinde yayı gerilmiş

bir ok yer almaktadır. Eserin solunda bulunan atlının elinde ise kırmızı bir sancak resmedil-miştir. Sağda bulunan atlının ise atını dizgin-lemeye veya şahlandırmaya çalıştığı gözlem-lenmektedir.

Eserin Yorumu

Eserin (st(nde kısmında altın sarısı ile renklendirilip kutsanmış, dört yön( ifade eden sembol bulunmaktadır. ‚ltında bulunan atlılara göz atacak olursak; ortada yer alan atlının elinde gerilmiş yay ve ok bulunmakta-dır. T(rk k(lt(r(nde en etkili savaş silahı olan ok ve yay milli bir unsur olarak T(rk (st(n-l(ğ(n( ifade eden bir sembol haline gelmiştir. Eserin solunda atlının elinde bulunan kırmızı sancak ile h(k(mdarlık ve hakimiyetin sem-

bol(ne vurgu yapılmıştır. Sağda duran atlı ise atının iplerine sarılı bir şekilde durarak bir nevi savaş, hareket pozisyonu almış durum-dadır.

Sanatçı, bu eserinde T(rklerin d(nya-nın dört bir yanına yayılma ve hakimiyet kurma arzusundan kaynaklanan ve buna bağlı olarak gelişen inançları dile getirilmeye çalışılmıştır (Resim 6).

Resim 7. İsimsiz / Kağıt Üzerine Suluboya / 21×29 cm / 2015

Resim-7

Eserin analizinde ağırlıklı olarak kullanılan renkler: Mavi, siyah, sarı olmuş-tur.

Lekeler Halinde Kullanılan Renkler: Kırmızı, beyaz olup tuval (zerine akrilikle çalışılmıştır.

Kullanılan Mitolojik Öğeler: Kartal sembolleri, geyik fig(rleri çizilmiştir.

Eser iki böl(mden oluşmaktadır.

Üst böl(mde ağırlıklı olarak sarı ve siyah kullanılmıştır. Siyah kısımın ortasında dikey bir yapı oluşturacak şekilde sarı renk yer almıştır. Bu sarı kısımın içinde ise kartal

sembolleri çizilmiştir. Alt böl(mde ise mavi renkle birlikte (ç geyik fig(r( yer almaktadır.

Eserin Yorumu

Eserin (st böl(m(nde bulunan siyah renk T(rklerin köt(l(klere karşı olan m(cade-lesini anlatmaktadır. Siyahın ortasında bulu-nan dikey yapı oluşturan altın sarısı kısım ise T(rklerin evreni algılayış biçimine bir gön-dermeler yapılmıştır.

‚ltın sarısı kısımda yer alan kartal sembolleri ise Gök Tanrının simgesi olarak kullanılmıştır. Etrafını kaplayan köt( ruhları temsil eden siyah rengin içinde altın sarısı kullanılarak kartal sembollerinin yerleştiril-

mesi ise tanrının kutsallığını, koruyuculuğu-nu ve adaletini ifade etmiştir.

Eserin alt böl(m(nde mavi renkle

kutsallığa,    tanrıya    gönderme    yapılmıştır.

İçinde yer alan geyik fig(rleri ile de t(reme ve yaradılış efsanesine yapılan bir göndermedir (Resim 7).

Resim 8. Ergenekon / Kağıt Üzerine Suluboya / 21×29 cm / 2015

Resim-8

Eserin  analizinde  ağırlıklı  olarak

kullanılan renkler: Mavi, siyahtır.

Lekeler halinde kullanılan renkler: Kırmızı, beyaz olup tuval (zerine akrilikle çalışılmıştır

Kullanılan mitolojik öğelerinde ise T(rk boylarının sembolleri, at fig(rleri, T(rk savaşçıları, ok ve yay sancak ve bozkurt yer almaktadır.

Eserin (st kısmında mavi rengin açık tonları kullanılmıştır. Alt kısmında ise kahve-renginin açık tonları resmedilmiştir. Eserin ortasında kitabe, kitabenin ön(nde ise atlılar yer almaktadır. Eserin en sağda bulunan atlı-nın elinde bir sancak, en solunda bulunan

atlının sırtındaysa bir ok ve yay bulunmakta-dır Eserin en alt kısmında, atlıların ön(nde ise Kurt fig(r( yer almıştır.

Eserin Yorumu:

Eserin (st kısmında bulunan açık ma-vi renk göky(z(n(n, alt kısımda bulunan kahverenginin açık tonları ise yery(z( ifade edilmiştir. Eserin ortasında yer alan kitabede ise Orhun yazıtlarının içinde yer alan T(rk boylarının sembolleri çizilmiştir. Sembollerin altında ise runik alfabe ile yazılmış ”T(rk” kelimesi bulunmaktadır. Orhun kitabelerinin ön(nde ise sırtlarında T(rkl(ğ(n g(c(n( ifade eden ok ve yay, akıncıların ellerinde olup T(rk himayesini, h(k(mdarlığını simge-leyen sancaklarda bulunmaktadır. Kompozis-

yonun en ön(nde ise yer ve gök unsurları ile çeşitli anlamlar kazanmış egemenlik ve yiğit-lik kavramları ile özdeşleşmiş devlet ve h(-k(mdarlığın simgesi olan yol gösterici Boz-kurt fig(r( de sanatçı bu eserinde T(rklerin

Destanlarını ele alarak Ergenekon adlı yurtla-rından çıkışını, Bozkurtun onlara yol gösteri-şini ve tarihteki yerlerini belli eden Gökt(rk yazıtlarını yalın bir dille gönderme yapmıştır (Resim 8).

Resim 9. Kutsal Ritim / TÜAB / 100×120 cm / 2016

Resim-9

Eserin  analizinde  ağırlıklı  olarak

kullanılan renkler: Beyaz, mavi, siyah

Lekeler halinde kullanılan renkler: Sarı, kızıl olup tuval (zerine akrilikle çalışıl-mıştır.

Kullanılan mitolojik öğelerde ise at fi-g(rleri, geyik fig(rleri, kuğu, keçi, kareler, dört yön sembol(, hayat ağacı kullanılmıştır.

Eserin (st kısmında beyaz rengin, or-ta kısmında mavi rengin, alt kısımda ise sarı rengin tonları ağırlıklı olarak yer almıştır.

Eserin (st kısmında bulunan beyaz böl(mde; bazıları (stte bulunan bir askı veya kaideden sarkmakta olan, bazıları da bağım-sız bir şekilde duran dairesel formların içine yerleştirilmiş, hayvan fig(rleri ve semboller mevcuttur.

Eserin orta kısmında mavi böl(mde ise beyaz böl(mden aşağı doğru inen, s(tunu andıran dikey formlar yer almaktadır. Bu dikey yapı alt kısımda sarı böl(me kadar de-vam etmiştir. Orta kısımla alt kısmın birleştiği noktada ise at fig(rleri ile eser tamamlanmış-tır.

Eserin Yorumu

Eserin (st böl(m(nde bulunan aydın-lığı, saflığı, sadeliği, m(kemmelliği, kutsallığı ve ruhsal yetkinliği ifade eden beyaz rengin içinde yer alan, bir kaide ve d(zlemden aşağı doğru sarkıtılmış dairesel formların içerisin-de; T(rk mitolojisinde ki kutsal sayılan kimisi tanrının sembol( olarak kabul edilmiş kimisi de yaradılış efsanelerine konu olmuş hayvan fig(rleri ve sembolleri kullanılarak esere bir iğme katılmıştır.

Sanatçı bu böl(mde Tanrının kutsallı-ğını ve onun insanlarla iletişime geçerken kullandığını d(ş(nd(ğ(m(z sosyal hayatlarında, inanç sistemlerinde bulunan hayvan fig(rlerini bize aktarmıştır.

Eserin orta kısmında yer alan mavi böl(m(, yukarıdan aşağı doğru dikey bir yapı oluşturacak biçimde kesen beyaz formların b(t(nl(ğ( ile T(rklerin evreni algılayış biçi-mine gönderme yapılmıştır. Bu böl(mdeki dairesel formların içerisinde bulunan hayvan fig(rleri de (st, orta, alt d(nyada ki yolculuk-larında onlarla beraber olduklarını anlatmak-tadır.

Eserin alt kısmında bulunan zemin olarak d(ş(nebileceğimiz merkezin ve topra-ğın rengi olan sarı renkli böl(mde ise at s(r(-s( yer almaktadır. ‚tların, s(r(ler halinde olması hem maddi zenginliği hemde manevi bolluk, bereketi ifade etmektedir (Resim 9).

SONUÇ

Mehmet Sağ’ı ve T(rk mitolojisinden esinlendiği dokuz eserini incelediğimizde T(rk toplumunun, geleneksel yapısında yera-lan k(lt(rel ögeleri sanat eserlerinde sıklıkla kullanmıştır.. Sanatçı, eserlerinde T(rklerin evreni algılayış biçimine gönderme yapmıştır. Çalışmalarında mavi renk ile göky(z(n(, sarı renk ile orta d(nyayı, kırmızı renk ile yeraltı d(nyasını bizlere aktarmıştır. Kullanılan hay-van fig(rleri ise koşmakta olan geyik ve at s(r(leri ile T(rklerin bu d(nyada bolluk, bereket ve zenginlik içinde yaşamasına bir

özlem duymaktadır. ‚kıncıların ve T(rk ka-vimlerinin yoldaşı, sırdaşı, arkadaşı olan at fig(r(n( bu bakımdan sıklıkla eserlerinde kullanmışlardır. ‚yrıca T(rk inanç sisteminde yer alan g(neşin kutsallığına ve mevsimsel döng(ye göndermeler yapmıştır. Eserlerinde kullandığı yatay çizgiler ile m(zik portesin-deki ahenkten yola çıkarak tabiat-ses ve renk ilişkisi arasında bir armoni yaratmıştır. Eser-lerinde yer alan kırmızı renk ile aşk, g(ç, kuvvet ve iktidar arasında ki ilişkileri anlat-maya çalışmıştır. Sanatçı, T(rk k(lt(r(nde yer alan çadırı çalışmalarının odak noktasına koyarak vatan, yurt kavramının önemine vurgu yapmıştır. Mehmet Sağ eserlerindeki çadırın altında bulunan yeşil ile de zemin olgusu olan tabiatında önemli olduğunu unutmamıştır.

Sanatçı T(rklerin Destanlarını ele ala-rak Ergenekon adlı yurtlarından çıkışını, Boz-kurtun onlara yol gösterişini ve tarihteki yer-lerini belli eden Gökt(rk yazıtlarını yalın bir dille ifade etmiştir. Tanrının kutsallığını, in-sanlarla iletişime geçerken kullandığını d(-ş(nd(ğ(m(z hem sosyal hayatlarında hem de inanç sistemlerinde yer alan hayvan fig(r-leriyle bize aktarmıştır. Renklerle de dairesel formların içerisinde bulunan hayvan fig(rleri de (st, orta, alt d(nyada ki yolculuklarında onlarla beraber olduklarını anlatmıştır.

Sanatçımız, kendi gibi bu alanı çalış-ma sahası edinmiş olan sanatçılar ve akade-misyenler ile görsel ve teorik anlamda etkile-şimlerde bulunmakta ve eserler (retmektedir. Kimlikli T(rk resmini resmetmeyi he-deflemiş olan sanatçımız ve T(rk toplumunun geçmişini ve değerlerini bir sonra ki nesillere aktarmaya da devam etmektedir. Mehmet

Sağ’a çalışmalarında başarılar dileriz.

Saygılarımızla.

KAYNAKÇA

Bayat, F. (2007). Türk Mitolojik Sistemi 2,

İstanbul: Öt(ken yayıncılık

Çoruhlu, Y. (2011). Türk Mitolojisinin Ana Hat-

ları, Kabalcı yayıncılık

Çoruhlu, Y. (2014). Türk Sanatında Hayvan Sembolizmi, Konya: Kömen Yayınları

Çoban, İ. (2004). Türk I konografisinde Kartal Motifi ve Çag das Türk Resmine Yansıma-ları, I dil Dergisi, cilt 4, Sayı 16

Dalkıran, A. (2010). Çag das Türk Resminde S amanist Etkiler, Konya: Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi

Ersoy, N. (2007). Semboller ve Yorumları, İstan-bul: Dönence Basım

Gezgin, İ. (2008). Sanatın mitolojisi, İstanbul: Sel Yayıncılık

G(ltepe, N. (2015). Türk Mitolojisi, İstanbul: Resse yayınları

Gömeç. S. (2011). S amanizm ve Eski Türk Dini,

Ankara: Berikan Yayınevi

İnan, A. (1972). Tarihte ve Bugu n şamanizm-Materyaller ve Araştırmalar, Ankara

Ögel, B. (1971). Türk Mitolojisi, cilt I, cilt II,

İstanbul: Milli Eğitim ‛asımevi

Ögel, B. (2014 ). Türk Mitolojisi, cilt I, cilt II, Ankara: T(rk Tarih Kurumu

Paul R,J. (1999). Eski Tu rk Mitolojisi, Ankara:

Bilgesu Yayıncılık

Sarıtaş, S. (2006). Türk Mitolojisi ile İlgili Temel Kavramlar, e-Kitap, Ankara: TÜBA ya-yınları

Sevinç, E. (2015). Türk’e Doğru, Mehmet Sağ ile

Söyleşi/ Gencay dergisi

Yayan, G. & Kılıç, A. (2014). Kahramanmaraş Sandıklarında Kullanılan Motiflerin ve Sembollerin Dili, Kahramanmaraş: Ön-c( ‛asımevi